មាគ៌ា​ជីវិត​នៃ​ព្រះពោធិសត្វ

P002

មាគ៌ា​ជីវិត​នៃ​ព្រះពោធិសត្វ

រៀបរៀង​ដោយ​លោក​បណ្ឌិត កុល ផេង

មាតិកា

ជំពូក​១: ព្រះពោធិសត្វ និង​ពោធិចិត្ត
ជំពូក​២: អដ្ឋសមោធាន​បច្ច័យ​៤
ជំពូក​៣: ថិរវេលា​សុមេធបណ្ឌិត​បំពេញ​ពុទ្ធការកធម៌
ជំពូក​៤: ព្រះសុមេធបណ្ឌិត និង​ការ​ប្រកាស​អភិនីហារ
ជំពូក​៥: ការ​កសាង​ទសបារមី
ជំពូក​៦: ព្រះពោធិសត្វ​ក្នុង​អត្តភាព​ជា​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​សមណគោតម
ជំពូក​៧: ព្រះពុទ្ធ​មេត្តេយ្យ ឬ​ស្រីអារ្យមេត្រី

 

ឧបសម្ព័ន្ធ

១. ទសពិធរាជធម៌​សង្ខេប
២. ការ​បំពេញ​នូវ​ភារកិច្ច​របស់​ស្ដេច​ចក្រពត្តិ
៣. ការ​អនុវត្ត​នូវ​សង្គហធម៌​របស់​អ្នក​ដឹកនាំ
៤. រាជសង្គហវត្ថុ​៤​របស់​អ្នកដឹកនាំ
៥. ការ​ជៀសវាង​អគតិធម៌
៦. សេចក្ដី​អធិប្បាយ​អំពី​អសង្ខេយ្យ និង​កប្ប
៧. កប្ប​មាន​៤​យ៉ាង
៨. បទសិក្សា​ពិចារណា​ពី​កប្ប
៩. តារាង​ពុទ្ធវង្ស
១០. អង្គ​៦​របស់​បណ្ឌិត

៥. ការ​កសាង​ទសបារមី

ព្រះពោធិសត្វ ​គ្រប់​ព្រះអង្គ បន្ទាប់​ពី​បាន​ទទួល​ព្យាករណ៍​ពី​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​អង្គ​ណា​មួយ​រួច​ហើយ ក្នុង​លក្ខណៈ​ជា​និយត​ពោធិសត្វ​ត្រូវ​បំពេញ​នូវ​ទសបារមី (បារមី​១០) ដែល​ជា​ពុទ្ធការកធម៌​បន្ត​ទៅ​ទៀត រហូត​ដល់​បាន​ត្រាស់​ជា​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដូច​មាន​គាថា​ថា ៖

ពុទ្ធការកធម៌ (ទសបារមី​១០) នោះ​មាន​ដូច​ត​ទៅ ៖ ១. ទាន​បារមី ២. សីល​បារមី ៣. នេក្ខម្ម​បារមី ៤. បញ្ញា​បារមី ៥. វិរិយ​បារមី ៦. ខន្តិ​បារមី ៧. សច្ច​បារមី ៨.អធិដ្ឋាន​បារមី ៩. មត្តា​បារមី ១០. ឧបេក្ខា​បារមី ។

គុណធម៌​ដ៏​ ប្រពៃ​ទាំង​១០​នេះ មាន​ន័យ​វិសេស​វិសាល​ដ៏​ក្រៃលែង​ណាស់ ។ តែ​សូម​លើក​តែ​ន័យ​សង្ខេប​នៃ​បារមី​នីមួយៗ​មក​អធិប្បាយ​ជូន​អ្នក​អាន​ដើម្បី ​ពិចារណា និង​សិក្សា​នូវ​លក្ខណ​សម្បត្តិ និង​មាគ៌ា​ជីវិត​នៃ​ព្រះពោធិសត្វ ។ ព្រះពោធិសត្វ​គ្រប់​ព្រះអង្គ​ទាំង​អស់ ទោះបី​យោន​កំណើត​យ៉ាង​យូរ​រាប់​កប្ប ជា​មនុស្ស ឬ​សត្វ​ក៏​ដោយ តែង​តែ​ព្យាយាម​យ៉ាង​មុតមាំ​បំផុត​ក្នុង​ការ​បំពេញ​បារមី​ទាំង​១០​នេះ ដើម្បី​បាន​លុះ​នូវ​សម្ពោធិញ្ញាណ​ជា​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ប្រៀប​ដូច​បុរស​ម្នាក់​ដែល​យក​ក្អម​ទឹក​ទទេ​ចំនួន​១០​មក​តម្រៀប​គ្នា​ដើម្បី ​រក្សា​គ្រាប់​ពូជ មាន​សណ្ដែក ល្ង​ជាដើម មួយ​ថ្ងៃ​មួយ​គ្រាប់ៗ លុះ​ត្រា​តែ​ក្អម​ទាំង​១០​នោះ ពេញ​ទៅ​ដោយ​គ្រាប់​សណ្ដែក ឬ​ល្ង ដូច​ក្ដី​បំណង ។ ការ​ដាក់​គ្រាប់​សណ្ដែក​ ឬ​ល្ង មាន​ថ្ងៃ​ខ្លះ បុរស​នោះ​អាច​រក្សា​គ្រាប់​ពូជ​ដាក់​ក្នុង​ក្អម​ទី​១ ថ្ងៃ​ខ្លះ​ដាក់​ក្នុង​ក្អម​ទី​២​ជាដើម ។ ការ​បំពេញ​បារមី​របស់​ព្រះពោធិសត្វ​នូវ​ជាតិ​នីមួយៗ អាច​បំពេញ​បារមី​ទាំង​១០ ក៏​មាន​១ ឬ​២​-​៣ ក៏​មាន តែ​ក្នុង​ជាតិ​ទាំង​នោះ មាន​បារមី​មួយ​ត្រូវ​មាន​ទម្ងន់​ធ្ងន់​ជាង​បារមី​ដទៃ​ទាំង​អស់ ឧទាហរណ៍​ដូចជា កាល​សោយ​ព្រះជាតិ​ជា​ព្រះវេសន្ដរ​ទ្រង់​ធ្ងន់​ក្នុង​ការ​កសាង​ទាន​បារមី​ជាង ​គេ ។ តែ​ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​សាង​សីល​បារមី នេក្ខម្ម​បារមី បញ្ញា​បារមី វិរិយ​បារមី ខន្តិ​បារមី សច្ច​បារមី អធិដ្ឋាន​បារមី មេត្តា​បារមី និង​ឧបេក្ខា​បារមី​ដែរ ។ តែ​ក្នុង​បារមី​ទាំងអស់​នេះ ព្រះវេសន្ដរ​ពោធិសត្វ​ទ្រង់​ធ្ងន់​ក្នុង​ទាន​បារមី​ជាង​គេ ។

១. ទាន​បារមី

«ទាន» មាន​ន័យ​ថា «ទេយ្យ​វត្ថុ​ដែល​បុគ្គល​គប្បី​ឲ្យ» ។ ការ​ធ្វើ​ទាន គឺ​ជា​ការ​រំលែក​នូវ​ភោគ​សម្បត្តិ វិជ្ជា​សម្បត្តិ កម្លាំង​កាយ កម្លាំង​ចិត្ត ឬ​ពេល​វេលា​សម្រាប់​ជួយ​សម្រាល​ការ​ស្រេក​ឃ្លាន និង​រំដោះ​ទុក្ខ​ភ័យ​របស់​អ្នក​ដទៃ ។ ពោល​ដោយ​សង្ខេប ការ​ធ្វើ​ទាន​ជា​មធ្យោបាយ​មួយ​ដ៏​ប្រសើរ​ក្នុង​ការ​ពត់​ចិត្ត​ឲ្យ​ចេះ​ ស្រលាញ់ អាណិត និង​គិត​ពី​សុខ​ទុក្ខ​អ្នក​ដទៃ ។ ជាទូទៅ ទាន​បារមី​ដែល​ព្រះពោធិសត្វ​បាន​បំពេញ​មក គួរ​កត់​សម្គាល់​ថា​មាន​លក្ខណៈ​ខុសៗ​គ្នា​៤​យ៉ាង​ដូច​ខាង​ក្រោម ៖

ការ ​ផ្ដល់​សម្ភារៈ​ផ្សេងៗ ដើម្បី​សម្រាល ឬ​រំដោះ​ទុក្ខ​អ្នក​ដទៃ ទាន មាន​ចំណី​អាហារ ប្រដាប់​ប្រដា​ប្រើ​ប្រាស់ និង​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​នានា​ជា​ដើម ហៅ​ថា «សង្គហ​ទាន» ។

ទាន ​ដែល​ពុទ្ធ​រិស័ទ តែង​តែ​ប្រគេន​ចំពោះ​ព្រះសង្ឃ និង​អ្នក​មាន​គុណធម៌​ខ្ពស់ ឬ​ទាន​ដែល​ព្រះពោធិសត្វ លោក​ថ្វាយ ប្រគេន​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ឬ​តាបស មាន​ភោជនីយាហារ ផ្កាភ្ញី ស្បង់ ចីវរ សេនា​សេនៈ​ជាដើម លោក​ហៅ​ថា «បូជា​ទាន» គឺ​ទាន​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​ក្ដី​គោរព ជាមួយ​ចិត្ត​បរិសុទ្ធ​ផូរផង់ ។ បូជា​ទាន មាន​កម្រិត និង​អានិសង្ស​ខ្ពស់​ជាង​សង្គហ​ទាន ។

ការ ​អនុគ្រោះ មិន​ខឹង​គុំកួន​តប​ត​នឹង​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​កំហុស​លើ​យើង និង​ការ​លើក​លែង​ទោស ឬ​ផ្ដល់​សេរីភាព​ដល់​មនុស្ស ឬ​សត្វ​ដែល​ពុំ​មាន​សេរីភាព ឧទាហរណ៍ ការ​ដោះលែង​អ្នកទោស ឈ្លើយ​សង្គ្រាម ទាសករ អ្នក​ជំពាក់​បំណុល និង​លើក​លែង​ទោស​កំហុស​របស់​សត្រូវ​ជា​ដើម លោក​ហៅ​ថា «អភយ​ទាន» ។ ព្រះពោធិសត្វ ឬ​អ្នក​ដឹកនាំ​មាន​ព្រះរាជា​ជាដើម តែង​អនុវត្ត​នូវ​អភយ​ទាន​នេះ ។ យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​ក៏​អាច​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​ធម៌​អភយ​ទាន​នេះ​ក្នុង​ជីវិត​ ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​យើង​បាន​ដែរ ។

ការ​ អប់រំ ណែនាំ​អ្នក​ដទៃ​ឲ្យ​ចេះ​ប្រកប​វិជ្ជាជីវៈ ដោយ​សម្មាអាជីវោ (វិជ្ជាជីវៈ​ត្រឹមត្រូវ) ដើរ​តាម​គន្លង​សុចរិត​ធម៌​ដោយ​ការ​សម្ដែង​ធម៌​ទេសនា បង្រៀន​សីលធម៌ សុវជីវធម៌​ផ្សេងៗ ជា​ពន្លឺ​ចង្អុល​បង្ហាញ​ផ្លូវ​ទៅ​រក​សុភមង្គល​ក្នុង​កុសលធម៌ លោក​ហៅ​ថា «ធម្មទាន» ។ ធម្មទាន​នេះ​ជា​ទាន​ដ៏​ប្រសើរ​លើស​ទាន​នានា​ក្នុង​លោក​ដែល​ព្រះពោធិសត្វ​បាន​បំពេញ​មក ។

ការ​ឲ្យ​វត្ថុ​១០​យ៉ាង

ការ ​អធិប្បាយ​នៃ​ទាន​ដោយ​ព្រះមហា​ភិក្ខុ​នារទៈ ដែល​សំអាង​លើ​អដ្ឋកថា​នៃ​គម្ពីរ​ចរិយាបិដក បរិយាយ​ថា ព្រះពោធិសត្វ​លោក​តែង​ឲ្យ​វត្ថុ​១០​ប្រការ​គឺ ៖

  1. អន្នទាន គឺ​ឲ្យ​បាយ ឬ​ភោជនាហារ​ដល់​ស្មូម​ទាំង​ឡាយ​ដោយ​សេចក្ដី​ត្រិះរិះ​របស់​ព្រះអង្គ​ថា អាត្មា​អញ​នឹង​ញ៉ាំង​សម្បត្តិ​៥​យ៉ាង គឺ​អាយុ​វែង​១ ពណ៌​សម្បុរ​ល្អ​ចាំ​នៅ​១ សេចក្ដី​សុខ​កាយ​សម្បាយ​ចិត្ត​១ កម្លាំង​កាយ​១ ប្រាជ្ញា​ស្មារតី​១ និង​សម្បត្តិ​ដ៏​ប្រសើរ​គឺ​លោកុត្តរផល​ដែល​បុគ្គល​គប្បី​ត្រេកអរ​ឲ្យ​សម្រេច ​ដល់​សត្វ​លោក​ទាំង​ពួង ដោយ​ផល​នៃ​ទាន​ដែល​អាត្មា​អញ​បាន​ឲ្យ​នេះ ។
  2. បានទាន គឺ​ឲ្យ​ទឹក​ក្ដៅ ឬ​ទឹក​ត្រជាក់​ដល់​អ្នក​សូម​ទាំងឡាយ​ដើម្បី​បំបាត់​នូវ​សេចក្ដី​ឃ្លាន គឺ​កាម​កិលេស​នៃ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ ។
  3. វត្ថុទាន គឺ​ឲ្យ​សំពត់​សម្រាប់​ស្លៀក​ដណ្ដប់​ដល់​យាចក​ទាំង​ឡាយ​ដើម្បី​រក្សា​នូវ​ពណ៌ ​សម្បុរ​ឲ្យ​ល្អ ដូចជា​ពណ៌​នៃ​មាស​ផង ដើម្បី​អភិបាល​នូវ​សេចក្ដី​ខ្មាស​បាប និង​សេចក្ដី​តក់​ស្លុត​ចំពោះ​បាប និង​គ្រឿង​ប្រដាប់​សម្រាប់​ស្លៀក​ពាក់​នៃ​សត្វ​ទាំង​ឡាយ​ផង ។
  4. យានទាន គឺ​ឲ្យ​គ្រឿង​ជិះ​គ្រឿង​សែង ឬ​ឲ្យ​ស្ពាន​ដល់​បដិគ្គាហកៈ​ទាំងឡាយ​ដើម្បី​សម្រេច​នូវ​ឥទ្ធិឫទ្ធិ​ផង​ ដើម្បី​សម្រួល​ឲ្យ​បាន​នូវ​សេចក្ដី​សុខ​ក្នុង​ព្រះនិព្វាន​ផង ។
  5. គន្ធទាន គឺ​ឲ្យ​គ្រឿង​ក្រអូប​ជា​ទាន​ដើម្បី​សម្រេច​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​ក្រអូប​អំពី​សីលគុណ ។
  6. មាលាវិលេបនទាន គឺ​ឲ្យ​ផ្កា​កម្រង និង​គ្រឿង​ងូត គ្រឿង​លុប​លាប​ផ្សេងៗ​ជា​ទាន ដើម្បី​សម្រេច​នូវ​សុន្ទរ​រាសី​នៃ​ព្រះពុទ្ធគុណ ។
  7. អាសនទាន គឺ​ឲ្យ​ស្ថាន​សម្រាប់​អង្គុយ​ជា​ទាន ដើម្បី​សម្រេច​នូវ​ពោធិ​មណ្ឌលាសនៈ គឺ​ញាណ​ដ៏​ផូរផង់​ជាទី​ត្រាស់​ដឹង ឈ្មោះ​ថា «ពោធិ» ។
  8. សេយ្យទាន គឺ​ឲ្យ​នូវ​ទីស្ថាន​សម្រាប់​ដេក​ជា​ទាន ដើម្បី​សម្រេច​សម្រាន្ត​នូវ​ទីស្ថាន​ក្រឡា​ព្រះបន្ទំ​ឈ្មោះ​ថា «តថាគត​សេយ្យាសនៈ» ។
  9. អាវាសថទាន គឺ​ឲ្យ​លំនៅ​ជា​ទាន ដើម្បី​សម្រេច​នូវ​តេជានុភាព​នៃ​ខ្លួន​ព្រះអង្គ​ឲ្យ​បាន​ជា​ទីពឹង​ទីជ្រក​នៃ​សត្វ​លោក ។
  10. បទីបេយ្យទាន គឺ ​ឲ្យ​នូវ​គ្រឿង​សម្រាប់​បំភ្លឺ​មាន​ពន្លឺ​គោម និង​ពន្លឺ​ចង្កៀង​ជាដើម​ជា​ទាន ដើម្បី​សម្រេច​នូវ​ចក្ខុ​៥​យ៉ាង​មាន​ទិព្វចក្ខុ​ជាដើម ។

យោង​តាម​គម្ពីរ​អដ្ឋសាលិនី​អដ្ឋកថា ធម្មសង្គណី ព្រះពោធិសត្វ​បាន​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​ទាន​៦​ប្រការ​ទៀត​គឺ ៖

  1. រូបទាន ជា​ការ​បូជា​នូវ​វត្ថុ​ដែល​មាន​ពណ៌​ទាំងឡាយ​ មាន​កម្រង​ផ្កា និង​សំពត់​ដែល​មាន​ពណ៌​ល្អ​ជាដើម ដល់​ព្រះពុទ្ធ​រតនៈ​ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​ឆព្វណ្ណរង្សី ។
  2. សន្ទទាន ឲ្យ​សំឡេង​ជា​ទាន គឺ​ការ​បូជា​តូរ្យតន្ត្រី​ដល់​ព្រះរតនត្រ័យ និង​ប្រគេន​ប្រេង និង​ទឹក​អំពៅ​ជា​ថ្នាំ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​សំឡេង​ពីរោះ​ចំពោះ​ធម្មកថិក​ទាំងឡាយ និង​ឃោសនា​ឲ្យ​គេ​មក​ប្រជុំ​ស្ដាប់​ធម៌ និង​សម្ដែង​ធម៌​ទេសនា​ឲ្យ​អ្នក​ទាំង​ពួង​ស្ដាប់​ជាដើម ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​សំឡេង​ពីរោះ​ក្បោះក្បាយ​ដូចជា​សំឡេង​មហាព្រហ្ម ។
  3. គន្ធទាន ឲ្យ​ក្លិន​ជា​ទាន គឺ​បូជា​នូវ​គ្រឿង​ក្រអូប មាន​ឫស​ក្រអូប​ជាដើម ដែល​ជាទី​គាប់​ចិត្ត​ដល់​ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​នូវ​សីលាទិគុណ ។
  4. រសទាន ឲ្យ​រស​ជា​ទាន គឺ​បូជា​នូវ​វត្ថុ​ដែល​មាន​រស​ឆ្ងាញ់ មាន​រស​មើម និង​ផ្កា​ជាដើម​ដល់​ពុទ្ធាទិវត្ថុ ដើម្បី​ឲ្យ​បាន​សម្រេច​នូវ​គុណ​វិសេស គ្រាន់​ជា​ទី​ស្នេហា​ស្រលាញ់​ដល់​សត្តនិករ​ក្នុង​ត្រៃភព ។
  5. ផោដ្ឋព្វទាន ឲ្យ​នូវ​វត្ថុ ផ្សព្វផ្សាយ​នូវ​កាយ​ជា​ទាន គឺ​បូជា​នូវ​ទិសេនសនៈ​ទាំង​ឡាយ មាន​គ្រែ​ជាដើម ដល់​ព្រះរតនត្រ័យ​ដើម្បី​សេចក្ដី​សុខ​ក្សេមក្សាន្ត​ជា​សព្វញ្ញុពុទ្ធ ។
  6. ភេសជ្ជទាន ឲ្យ​នូវ​​ថ្នាំ​រម្ងាប់​រោគ​ជា​ទាន គឺ​បូជា​នូវ​វត្ថុ​៣​មុខ​គឺ សប្បិ​និង​នវនីត​១ ទឹក​អដ្ឋ​បាន​១ ភត្ត​១៤​ប្រការ​១ ដល់​ព្រះរតនៈ​ទាំង​៣​ដើម្បី​ឃាត់​នូវ​ជាតិ ជរា ព្យាធិ មរណៈ ទុក្ខ មិន​ឲ្យ​កើត​មាន​ដល់​ព្រះអង្គ​ឡើយ ។

ម្យ៉ាងទៀត ព្រះពោធិសត្វ​ព្រះអង្គ​តែង​ឲ្យ​នូវ​ទាន​ឯ​ទៀត​១០​ប្រការ​គឺ ៖

  1. ទាសានំភុជ្ជិស្ស​ទាន គឺ​កិរិយា​លះបង់​នូវ​បាវព្រាវ ខ្ញុំ​កំដរ​ឲ្យ​រួច​ជា​អ្នជា នេះ​ជា​ទាន​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​នូវ​ព្រះអង្គ​មិន​ឲ្យ​ជា​ខ្ញុំ​នៃ​កិលេស​ តណ្ហា ។
  2. អនវជ្ជខិឌ្ឌាវតី​ហេតុ​ទាន គឺ​ឲ្យ​នូវ​វត្ថុ​សម្រាប់​លេង ដែល​មិន​មាន​ទោស​ទៅ​ជា​ទាន ដើម្បី​សេចក្ដី​ត្រេកអរ​ចំពោះ​ព្រះសទ្ធម្ម​របស់​ព្រះអង្គ ។
  3. បុត្ត​ទាន គឺ​ឲ្យ​នូវ​កូន​ប្រុសស្រី​ទៅ​ជា​ទាន​ដល់​ជន​ទាំងឡាយ​ដើម្បី​កិរិយា​នាំ​ចូល​ ទោ​ជិត​កាន់​ភាវៈ​នៃ​កូន​នោះ ជា​កូន​នៃ​ព្រះអង្គ​ក្នុង​ជាតិ​ជា​អរិយបុគ្គល ។
  4. ទារ​ទាន គឺ​ឲ្យ​នូវ​ប្រពន្ធ​ជា​ទាន​ដល់​ជន​ទាំងឡាយ ដើម្បី​កិរិយា​បាន​នូវ​ភាវៈ​នៃ​ព្រះអង្គ​ជា​ម្ចាស់​នៃ​សត្វ​លោក​ទាំងពួង ។
  5. រជ្ជទាន គឺ​ឲ្យ​នូវ​រាជសម្បត្តិ​ជា​ទាន ដើម្បី​បាន​នូវ​ភាវៈ​នៃ​ព្រះអង្គ​ជា​ស្ដេច ព្រោះ​ព្រះអង្គ​ត្រាស់​ដឹង​នូវ​ធម៌ ។
  6. ហត្ថទាន គឺ​ឲ្យ​នូវ​ព្រះហស្ត​ជា​ទាន ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​ព្រះសទ្ធម្ម​ក្នុង​ព្រះហស្ត ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​សត្វ​ទាំងឡាយ និង​បាន​រើ​ខ្លួន​ចេញ​ចាក​អន្លង់​ទាំង​៤ មាន​បញ្ចពិធ​កាមគុណ​ជាដើម ។ អន្លង់​ទាំង​៤​គឺ ៖ កាមោឃៈ អន្លង់​គឺ​កាម​១ ភវោឃៈ អន្លង់​គឺ​ភព​១ ទិដ្ឋោឃៈ អន្លង់​គឺ​ទិដ្ឋិ​១ អវិជ្ជោឃៈ អន្លង់​គឺ​អវិជ្ជា​១ ។
  7. កណ្ណនាសាទិទាន គឺ ​ឲ្យ​នូវ​ចំណែក​រាងកាយ មាន​ត្រចៀក និង​ច្រមុះ​ជាដើម​ទៅ​ជា​ទាន ដើម្បី​បាន​ចំពោះ​នូវ​ឥន្ទ្រិយ​ជា​កុសល​មាន​សទ្ធិន្ទ្រិយ​ជាដើម ។
  8. ចក្ខុទាន គឺ ​ឲ្យ​នូវ​ព្រះនេត្រ​ទៅ​ជា​ទាន ដើម្បី​បាន​ចំពោះ​នូវ​សមន្ត​ចក្ខុ ។ ព្រះបរម​ពោធិសត្វ​ព្រះអង្គ​តែង​ស្វែង​រក​នូវ​ប្រយោជន៍ និង​សេចក្ដី​សុខ​ឲ្យ​ដល់​សត្វ​ទាំងឡាយ​គ្រប់​កាល​ទាំងពួង ។ ម្យ៉ាងទៀត សត្វ​លោក​ទាំង​ឡាយ គប្បី​ចូល​ទោ​ជិត រស់​នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ទាំងឡាយ​ដ៏​ឧត្តម​មាន​កិរយា​ឃើញ​ និង​ឮ និង​រលឹក​រឿយៗ និង​ធ្វើការ​បម្រើ​ជាដើម​ ចំពោះ​ព្រះអង្គ ។
  9. មំសលោហិត​ទាន គឺ​កិរិយា​ឲ្យ​នូវ​សាច់ និង​ឈាម​ទៅ​ជា​ទាន​ព្រោះ​ព្រះអង្គ​មាន​បំណង​ថា សូម​ឲ្យ​អាត្មា​មាន​សរីរៈ​រាងកាយ​បរិបូណ៌ ។
  10. ឧត្ដមង្គទាន គឺ​កិរិយា​បូជា​នូវ​អង្គ​ដ៏​ឧត្ដម គឺ​ព្រះសិសៈ​របស់​ព្រះអង្គ​ទៅ​ជា​ទាន ព្រោះ​ព្រះអង្គ​គិត​ថា សូម​ឲ្យ​អាត្មា​អញ​បាន​ជា​បុគ្គល​ឧត្ដម​ខ្ពង់ខ្ពស់​ជាង​សត្វ​លោក​ទាំង​ពួង ដូចការ​បំពេញ​ទាន​របស់​ព្រះពោធិសត្វ​អរិយមេត្តេយ្យ មាន​លក្ខណៈ​សំខាន់​មួយ​គឺ កាត់​សីសៈ​បូជា​ព្រះពុទ្ធ​សិរីមត្តៈ មិន​មាន​បំណង​ចង់​បាន​ការ​ដឹងគុណ ឬ​ផល​ប្រយោជន៍​ពី​បដិគ្គាហកៈ (អ្នក​ទទួល​ទាន) ក្នុង​លោក​នេះ​ឡើយ ។

ការ ​បំពេញ​ទាន​របស់​ព្រះពោធិសត្វ​មាន​ពុទ្ធភូមិ​ជា​អារម្មណ៍ គឺ​ព្រះទ័យ​ជាប់​ជំពាក់​ក្នុង​សព្វញ្ញុតញ្ញាណ ពោល​គឺ​ការ​បាន​សម្រេច​ជា​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ ទានបារមី​របស់​ព្រះពោធិសត្វ មាន​លក្ខណៈ​លះបង់​ខ្ពស់​ដែល​មនុស្ស​ធម្មតា​មិន​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ដូច​បាន លុះត្រា​បុគ្គល​ខំ​ព្យាយាម​បំពេញ​ទាន​បន្តិចម្ដងៗ ចាប់​ពី​វត្ថុ​តូច​តាច​ឡើង​ទៅ ។ ការ​ធ្វើ​ទាន​នេះ ព្រះពោធិសត្វ​មាន​ព្រះទ័យ​ក្លាហាន មិន​ញាប់​ញ័រ ភិតភ័យ តក់​ស្លុត ឬ​ស្ដាយ​ក្រោយ​ឡើយ ។

ក្នុង​ការ​រក្សា​ទាន​បារមី​នេះ ព្រះពោធិសត្វ​ហ៊ាន​លះបង់​ជា​ទាន​នូវ​អ្វីៗ​ទាំង​អស់ ដោយ​ប្រកាន់​ជំហរ​៣​កម្រិត​ដូច​ខាងក្រោម ៖

កម្រិត​ទី​១ ទាន​បារមីៈ ព្រះពោធិសត្វ​ពុំ​រារែក​ក្នុង​ការ​លះបង់​នូវ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ គ្រឿង​ប្រើប្រាស់​របស់​ព្រះអង្គ​ធ្វើ​ជា​ទាន​លុះ​អស់​រលីង​ ហាក់​ដូចជា​ទឹក​ដែល​ហូរ​ចេញ​អស់​ពី​ក្អម​ដែល​ផ្កាប់​យ៉ាង​ណាមិញ ។ ការ​លះបង់​របស់​ព្រះពោធិសត្វ​មាន​រួម​ទាំង​ភរិយា និង​បុត្រ​ជា​ទាន​ផង​ដែរ ។ ទាន​នេះ​ឈ្មោះ​ថា «ទានបារមី» ដែល​ជា «គុណជាតិ​សម្រាប់​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​ដ៏​ប្រសើរ​គឺ​ព្រះនិព្វាន» ។

កម្រិត​ទី​២ ទាន​ឧបបារមីៈ ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ទាន ព្រះពោធិសត្វ​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​កិរិយា​លះបង់​អវយវៈ មាន​អង្គ​តូច អង្គ​ធំ​របស់​ព្រះអង្គ​ជា​ទាន ។ ទាន​នេះ​ឈ្មោះ​ថា «ទាន​ឧបបារមី» ដែល​ជា «គុណជាតិ​សម្រាប់​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​ដ៏​ប្រសើរ គឺ​ព្រះនិព្វាន» ។

មាន​រឿង​ជាតក​ជាច្រើន​ក្នុង​ការ​សាង​ទាន​ឧបបារមី​នេះ ។ សូម​លើក​យក​រឿង​មួយ​កាល​ព្រះពោធិសត្វ​សោយ​ជាតិ​ជា​ស្ដេច​សិវិរាជ ព្រះអង្គ ​បាន​ដាក់​ទាន​ព្រះនេត្រ​ទាំង​គូ​ដល់​ឥន្ទ្រព្រាហ្មណ៍​ដែល​ចូល​មក​សូម​ ព្រះនេត្រ​របស់​ព្រះអង្គ បន្ទាប់​ពី​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បាន​ពិចារណា​ថា យើង​បាន​ដាក់​ទាន​ទ្រព្យសម្បត្តិ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​អស់​ហើយ បើ​មាន​អ្នក​ណា​មួយ​មក​សូម​នូវ​អវយវៈ អង្គ​តូច អង្គធំ​របស់​អាត្មា​អញ យើង​នឹង​ដាក់​ទាន​នូវ​អវយវៈ តូច ធំ របស់​យើង​ជូន​អ្នក​នោះ ដោយ​ពុំ​មាន​ការ​អល់អែក​ស្ដាយ​ក្រោយ​ដ៏​តិច​តួច​ឡើយ ។

ត្រង់ ​ចំណុច​នេះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទ្រង់​រលឹក​នូវ​ទាន​ដែល​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ប្រទាន​នូវ​ចក្ខុ ​ទាំង​គូ កាល​ព្រះអង្គ​កើត​ជា​ព្រះបាទ​សិវិរាជ «ក្នុង ​កាល​មុន​ឲ្យ​ក្ដី កំពុង​ឲ្យ​ក្ដី ឲ្យ​រួច​ហើយ​ក្ដី ចិត្ត​របស់​តថាគត​ឥត​មាន​ការ​រាយ​មាយ​ឡើយ ព្រោះ​ហេតុ​ពោធិញ្ញាណ​តែ​ម្យ៉ាង ។ ចក្ខុ​ទាំង​ពីរ​មិន​មែន​ជាទី​ស្អប់​របស់​តថាគត​ទេ ទាំង​ខ្លួន​សោត​ទៀត ក៏​មិន​មែន​ជាទី​ស្អប់​របស់​តថាគត​ដែរ តែ​សព្វញ្ញុតញ្ញាណ ជាទី​ស្រឡាញ់​របស់​តថាគត ព្រោះ​ហេតុ​នោះ បាន​ជា​តថាគត​ឲ្យ​ចក្ខុ !» ។

កម្រិត​ទី​៣ ទាន​បរមត្ថ​បារមីៈ សូម្បី​ការ​លះបង់​ដល់​ជីវិត​របស់​ព្រះអង្គ​ក្ដី ព្រះអង្គ​ហ៊ាន​បរិច្ចាគ​ជិវិត​ព្រះអង្គ​ផ្ទាល់​ធ្វើ​ជា​ទាន ។ ទាន​នេះ​ហៅ​ថា «ទាន​បរមត្ថ​បារមី» ដែល​ជា «គុណជាតិ​ដ៏​ប្រសើរ​សម្រាប់​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​បរម​សុខ គឺ​ព្រះនិព្វាន» ។

សរុប ​មក ការ​ធ្វើ​ទាន​របស់​ព្រះពោធិសត្វ ទាំង​អាមិសទាន​ក្ដី ធម្មទាន​ក្ដី មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ពី​មនុស្ស​យើង​ធម្មតា ព្រោះ​ការ​ធ្វើ​ទាន​របស់​ព្រះអង្គ មាន​នូវ​សព្វញ្ញុតញ្ញាណ​ជា​អារម្មណ៍ គឺ​ដើម្បី​បាន​ចាក់​ធ្លុះ​ត្រាស់​ដឹង​ជា​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ ក្នុង​ការ​សាង​ទាន​បារមី​នេះ ព្រះពោធិសត្វ​តែ​សច្ចា​ប្រណិធាន​ថា «គ្រប់​អនាគត​ជាតិ​ត​ទៅ អាត្មា​អញ​សូម​ឲ្យ​មាន​ចិត្ត​ល្អ​ជានិច្ច ហើយ​ធ្វើ​ខ្លួន​ឲ្យ​បាន​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​សត្វ​លោក​ទូទៅ !» ។

២. សីលបារមី

«សីល» មាន​ន័យ​ថា «កិរិយា​ប្រព្រឹត្ត​នៅ​ជា​ប្រក្រតី ឬ​សេចក្ដី​រក្សា​កាយ វាចា ចិត្ត​ឲ្យ​ល្អ» ។ ព្រះពោធិសត្វ​បំពេញ​នូវ​បារមី​ទី​២ គឺ​សីល​ដែល​ជា​ទីតាំង​នៃ​កុសល​ធម៌​ទាំង​ឡាយ​មាន​ សីល​៥ សីល​៨ សីល​១០ ឬ​អធិ​សីល​តាម​កម្រិត​ដែល​អាច​រក្សា​បាន ។ បុគ្គល​អាច​សាង​សីល​បារមី​ក្នុង​ឋានៈ​ជា​ឧបាសក​ក្ដី ឧបាសិកា​ក្ដី តែ​សីល​ដែល​មាន​កម្រិត ខ្ពស់​ជាង​គេ គឺ​ការ​រក្សា​សីល​ក្នុង​ភេទ​ផ្នួស ។ «ការ​រក្សា​សីល គឺ​ជា​វិធី​បង្ហាត់​ចិត្ត​ឲ្យ​បាន​បរិសុទ្ធ​បន្តិច​ម្ដងៗ» ជាពិសេស​និច្ចសីល (សីល​៥) ជា​វិន័យ​ដ៏​សំខាន់​បំផុត​សម្រាប់​ត្រួត​នគរ​ទាំង​បី​របស់​យើង​គឺ កាយ វាចា និង ចិត្ត ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង​កុសល​កម្ម ។

ការ​រក្សា​សីល​របស់​ព្រះពោធិសត្វ​តាម​ការ​កត់​សម្គាល់​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស ដូច​ខាង​ក្រោម ៖

«រក្សា​សីល» គឺ​ដើម្បី​ជៀស​វាង​អំពើ​អកុសល​កម្ម​ដែល​មិន​មែន​ជា​គុណធម៌ ។ អ្នក​រក្សា​សីល​ត្រូវ​សច្ចា​ចំពោះ​ព្រះពុទ្ធ​បដិមា ព្រះសង្ឃ ឬ​អាចារ្យ​ថា​នឹង​លះបង់​នូវ​បាប​កម្ម​ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​សិក្ខាបទ​ទាំង​ឡាយ ហើយ​ឧទ្ទិស​ខ្លួន​ថ្វាយ​ចំពោះ​ព្រះរតនត្រ័យ​ជានិច្ច ហើយ​ហ្វឹកហាត់​ព្យាយាម​បំពេញ​ក្នុង​កុសល​ទាំងឡាយ​មាន សមាធិ ភារវនា និង វិបស្សនា​ ជាដើម ។ ក្នុង​ន័យ​នេះ ការ​រក្សា​សីល​គឺ​ជា​ការ​ហ្វឹកហាត់ ត្រួត​ចិត្ត​ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​សេចក្ដី​ស្ងប់ ។

«រក្សា​សីល» គឺ​ដើម្បី​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​សត្វ​លោក​ទូទៅ ។ ការ​រក្សា​សីល​នេះ មាន​កម្រិត​ខ្ពស់​ជាង​គេ ដោយ​អធិដ្ឋាន​ចិត្ត​ជួយ​ដោះ​ទុក្ខ​អ្នក​ដទៃ មាន​ការ​ណែនាំ​គេ​ឲ្យ​រក្សា​សីល​ជាដើម ហើយ​ត្រូវ​ផ្សាយ​មេត្តា​ករុណាធម៌​ចំពោះ​សព្វ​សត្វ​លោក​ដែល​រង​ទុក្ខ​ជា​ ទូទៅ ។

«រក្សា​សីល» ឲ្យ​បាន​ហ្មត់ចត់​ស្អាត មិន​ឲ្យ​ដាច់​វិនាស​ទៅ​បាន ប្រកប​ដោយ​ចតុប្បារិ​សុទ្ធិ​សីល ឬ​សីល​៨ សីល​៥ ឲ្យ​បាន​បរិបូណ៌​ប្រពៃ​មាន​សទ្ធា សតិ វិរិយៈ និង​បញ្ញា ជា​គ្រឹះ​មូលដ្ឋាន ។

ក្នុង​ការ​រក្សា​សីល​នេះ ព្រះពោធិសត្វ​តែង​តែ​ប្រព្រឹត្ត និង​រក្សា​សីល​ដោយ​ប្រកាន់​ជំហរ​៣​កម្រិត​ដូច​ខាង​ក្រោម​គឺ ៖

កម្រិត​ទី​១ សីលបារមីៈ ព្រះពោធិសត្វ​ពុំ​រារែក​ក្នុង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​ការ​រក្សា​សីល ទោះបី​ត្រូវ​លះបង់​នូវ​រាជសម្បត្តិ​ក្ដី ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ក្ដី ឬ​លះបង់​នូវ​ភរិយា និង​បុត្រ​យ៉ាង​ណា​ក្ដី គឺ​ព្រះអង្គ​មិន​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​បង់​នូវ​សីល​របស់​ព្រះអង្គ​ឡើយ ។ សីល​នេះ​ឈ្មោះ​ថា «សីលបារមី» ដែល​ជា «គុណជាតិ​សម្រាប់​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​ដ៏​ប្រសើរ គឺ​ព្រះនព្វាន» ។

កម្រិត​ទី​២ សីលឧបបារមីៈ ក្នុង​ការ​កសាង និង​រក្សា​សីល ព្រះពោធិសត្វ​ហ៊ាន​លះបង់​នូវ​អវយវៈ អង្គ​តូច អង្គ​ធំ​របស់​ព្រះអង្គ​យ៉ាង​ណា គឺ​ព្រះអង្គ​មិន​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​បង់​នូវ​សីល​របស់​ព្រះអង្គ​ឡើយ ។ សីល​នេះ​ឈ្មោះ​ថា «សីល​ឧបបារមី» ដែល​ជា «គុណជាតិ​សម្រាប់​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​ដ៏​ប្រសើរ គឺ​ព្រះនព្វាន» ។

កម្រិត​ទី​៣ សីល​បរមត្ថបារមីៈ សូម្បី​ការ​លះបង់​ដល់​ជីវិត​របស់​ព្រះអង្គ ព្រះអង្គ​ហ៊ាន​បរិច្ចាគ​ជិវិត​ព្រះអង្គ​ផ្ទាល់ ដើម្បី​រក្សា និង​កសាង​នូវ​សីលបារមី​របស់​ព្រះអង្គ​យ៉ាង​ខ្ជាប់​ខ្ជួន ដោយ​ការ​តាំង​ចិត្ត​ប្ដូរ​ផ្ដាច់ ការ​ពារ​សីល​គឺ​ព្រះអង្គ​មិន​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​បង់​នូវ​សីល​របស់​ព្រះអង្គ​ ឡើយ ។ សីល​នេះ​ឈ្មោះ​ថា «សីល​បរមត្ថ​បារមី» ដែល​ជា «គុណជាតិ​សម្រាប់​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​បរម​សុខ គឺ​ព្រះនព្វាន» ។

ដូច​មាន​រឿង ភូរិទត្ត​នាគរាជ ជា​អ្នក​កាន់​សីល​ក្នុង​សីល​បរមត្ថ​បារមី​ជាដើម ។ ក្នុង​ការ​សាង​សីល​បារមី​ឲ្យ​បាន​ខ្ជាប់​ខ្ជួន​នេះ យើង​ត្រូវ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ការពារ​សីល​របស់​យើង​ឲ្យ​ដូចជា ៖ «សត្វ ​ត្រដេវវិច រក្សា​នូវ​ស៊ុត​វា​យ៉ាងណាមិញ សត្វ​ចាមរី រក្សា​នូវ​កន្ទុយ​វា​យ៉ាង​ណា​មិញ មាតា​រក្សា​នូវ​កូន​ប្រុស​តែ​មួយ​យ៉ាង​ណា​មិញ ជន​មាន​ភ្នែក​តែ​ម្ខាង រក្សា​នូវ​ភ្នែក​យ៉ាង​ណា​មិញ អ្នក​ទាំង​ឡាយ កំពុង​រក្សា​សីល​ ជា​អ្នក​មាន​សីល​ជាទី​ស្រឡាញ់​ក្រៃលែង ចូរ​ជា​អ្នក​ប្រកប​ដោយ​សេចក្ដី​គោរព​សីល ឲ្យ​បាន​សព្វ​កាល ក៏​យ៉ាង​នោះ​ដែរ» ។

ដូច្នេះ ​យើង​ត្រូវ​តាំង​ចិត្ត​ប្ដូរ​ផ្ដាច់​ការពារ​សីល​របស់​យើង ដោយ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​គ្រប់​ពេល​វេលា ហើយ​កុំ​ធ្វេស​ប្រហែស​ឲ្យ​សោះ ។ សូម​លើក​ឧទាហរណ៍​ជាក់​ស្ដែង​នៃ​រឿង​ព្រះពោធិសត្វ កាល​លោក​យោន​កំណើត​ជា​ព្រះរាជបុត្រ​នៃ​ព្រះបាទ​ព្រហ្មទត្ត (នៅ​នគរ​ពារាណសី) ដែល​ត្រូវ​បាន​បំពេញ​តួនាទី​ជា​ឧបរាជ​ប្រចាំ​នគរ ។ ក្នុង​ជាតិ​នោះ ព្រះពោធិសត្វ​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ជា​ចំណាប់​ខ្មាំង​នៃ​សេចក្ដី​ស្នេហា​របស់​ មហេសី​ចុង​នៃ​ព្រះបិតា ។ ដោយ​ប្រកាន់​នូវ​សីលធម៌​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​នោះ​ឯង ព្រះពោធិសត្វ​ស៊ូ​ប្ដូរ​ជិវិត​មិន​ព្រម​ប្រព្រឹត្ត​បាបកម្ម​ជាមួយ​ព្រះមាតា​ ចុង​ ដោយ​បញ្ជាក់​ថា ខ្ញុំ​មិន​ឲ្យ​ខ្លួន​ខ្ញុំ​លង់​ក្នុង​អំពើ​បាបកម្ម​នៃ​កាម​តណ្ហា​នេះ ទោះបី​ម្ចាស់​ក្សត្រី​កាត់​ក្បាល​របស់​ទូលបង្គំ​ខ្ញុំ​រាប់​រយ​ពាន់​ជាតិ​ក៏ ​ដោយ ។ នេះ​ជា​ជំហរ​របស់​ព្រះពោធិសត្វ​ក្នុង​ការ​រក្សា​សីល ។

ក្នុង​ការ​កសាង​បារមី​នេះ ព្រះពោធិសត្វ​តែង​តែ​តាំង​ចិត្ត​សច្ចា​ប្រណិធាន​ថា ៖ «គ្រប់ ​អនាគត​ជាតិ​តទៅ អាត្មា​អញ​សូម​រក្សា​នូវ​សីល​ដែល​ជា​វិន័យ​ដ៏​ថ្លៃថ្លា​ប្រចាំ​ជីវិត​ឲ្យ​ បាន​ខ្ជាប់ខ្ជួន​ជានិច្ច ! សូម​ឲ្យ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នូវ​គ្រប់​ទង្វើ​របស់​អាត្មា​អញ​បាន​ស្អាត​ បរិសុទ្ធ​សព្វៗ​កាល ដើម្បី​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​សត្វ​លោក​ទូទៅ !» ។

៣. នេក្ខម្ម​បារមី

«នក្ខម្ម​បារមី» គឺ​ការ​ចេញ​សាង​ផ្នួស​ មាន​ន័យ​ថា «កិរិយា​ចេញ​ទៅ​ដើម្បី​គុណ​ធំ ឬ​ថា​បព្វជ្ជា គឺ​ផ្នួស ឬ​កិរិយា​ចេញ​សាង​ផ្នួស» ។

ព្រះពោធិសត្វ ​តែង​ហ្វឹកហ្វឺន​ចិត្ត​ព្រះអង្គ​ក្នុង​ការ​លះបង់​នូវ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ យសស័ក្តិ​ គ្រួសារ និង​កាមគុណ គឺ​ការ​ត្រេក​ត្រអាល​ក្នុង​វត្ថុ​កាម​ដែល​ជា​គ្រឿង​ជាប់​ជំពាក់​ក្នុង​ លោក ។ ការ​លះបង់​នូវ​វត្ថុ​កាម និង​កិលេស​កាម ជា​ការ​លះបង់​ដ៏​ប្រសើរ​បំផុត ដើម្បី​ឈាន​ទៅ​សម្រេច​នូវ​ពុទ្ធភូមិ ។ ព្រះពោធិសត្វ​បាន​លះបង់​គ្រឿង​ជាប់​ជំពាក់​ទាំង​នេះ​ច្រើន​អសង្ខេយ្យ​ជាតិ​ ដោយ​ការ​ចេញ​សាង​បព្វជ្ជា ជា​តាបស ឬ​ជា​ភិក្ខុ​សាមណេរ ។ ក្នុង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ព្រហ្ម​ចរិយធម៌​នេះ ជាតិ​ខ្លះ​ព្រះពោធិសត្វ​ក៏​សម្រេច​ដល់​ទៅ ឈាន អភិញ្ញ សមាបត្តិ​ក៏​មាន​ដូចជា​រឿង​តេមិយកុមារ​ចេញ​សាង​បព្វជ្ជា​ជាដើម ។

ព្រះពោធិសត្វ​តែង​ប្រព្រឹត្ត​ព្រហ្ម​ចរិយធម៌​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់ ដោយ​ប្រកាន់​ជំហរ​៣​កម្រិត​ដូចខាង​ក្រោម​គឺ ៖

កម្រិត​ទី​១ នេក្ខម្ម​បារមីៈ ព្រះពោធិសត្វ ​តែង​ប្រព្រឹត្ត​នូវ​នេក្ខម្ម​បារមី ដោយ​ព្រះអង្គ​មាន​ការ​លះបង់​នូវ​រាជសម្បត្តិ​ ទ្រព្យ​សម្បត្តិ យស​សក្តិ គ្រួសារ និង​កាមគុណ គឺ​ការ​ត្រេក​ត្រអាល​ក្នុង​វត្ថុ​កាម​ដែល​ជា​គ្រឿង​ជាប់​ជំពាក់​ក្នុង​លោក ដោយ​ការ​ចេញ​សាង​បព្វជ្ជា ជា​តាបស ឬ​ជា​ភិក្ខុ សាមណេរ​ជាដើម ។ នេក្ខម្ម​នេះ​ឈ្មោះ​ថា «នេក្ខម្ម​បារមី» ដែល​ជា «គុណជាតិ​សម្រាប់​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​ដ៏​ប្រសើរ គឺ​ព្រះនិព្វាន» ។

កម្រិត​ទី​២ នេក្ខម្ម​ឧបបារមីៈ ក្នុង​ការ​ប្រតិបត្តិ និង​រក្សា​បារមី ព្រះពោធិសត្វ​ហ៊ាន​លះបង់​នូវ​អវយវៈ អង្គ​តូច អង្គ​ធំ​របស់​ព្រះអង្គ​យ៉ាង​ណា គឺ​ព្រះអង្គ​តាំង​ចិត្ត​មុត​មាំ ដើម្បី​រក្សា​នូវ​នេក្ខម្មៈ​របស់​ព្រះអង្គ ។ នេក្ខម្មៈ​នេះ​ឈ្មោះ​ថា «នេក្ខម្ម​ឧបបារមី» ដែល​ជា «គុណជាតិ​សម្រាប់​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​ដ៏​ប្រសើរ គឺ​ព្រះនិព្វាន» ។

កម្រិត​ទី​៣ នេក្ខម្ម​បរមត្ថ​បារមីៈ សូម្បី​ការ​លះបង់​ដល់​ជីវិត​របស់​ព្រះអង្គ ព្រះអង្គ​ហ៊ាន​បរិច្ចាគ​ជិវិត​ព្រះអង្គ​ផ្ទាល់ ដើម្បី​រក្សា​នូវ​ការ​កសាង​នេក្ខម្មៈ​របស់​ព្រះអង្គ​ដោយ​ការ​តាំង​ចិត្ត​ ប្ដូរ​ផ្ដាច់​ការពារ​ព្រះផ្នួស គឺ​ព្រះអង្គ​មិន​ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​បង់​នូវ​នេក្ខម្មៈ​របស់​ព្រះអង្គ​ឡើយ ។ នេក្ខម្មៈ​នេះ ឈ្មោះ​ថា «នេក្ខម្ម​បរមត្ថ​បារមី» ដែល​ជា «នេក្ខម្ម​ឧបបារមី» ដែល​ជា «គុណជាតិ​សម្រាប់​នាំ​សត្វ​លោក​ទៅ​កាន់​ត្រើយ​បរម​សុខ គឺ​ព្រះនិព្វាន» ។

ក្នុង​ការ​សាង​នេក្ខម្ម​បារមី​នេះ ព្រះពោធិសត្វ​តែង​សច្ចា​ប្រណិធាន​ថា «គ្រប់ ​អនាគត​ជាតិ​ទៅ អាត្មា​អញ​សូម​កុំ​ឲ្យ​ជា​អ្នក​មាន​ចិត្ត​អាត្មា​និយម សូម​ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​អ្នក​អាច​លះបង់​នូវ​ការ​ត្រេក​ត្រអាល​សប្បាយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន និង​ជា​អ្នក​សាង​ប្រយោជន៍​ដល់​សត្វ​លោក​ទូទៅ !»។

៤. បញ្ញា​បារមី

«បញ្ញា» មាន​ន័យ​ថា «ធម្មជាតិ​ដឹង​ដោយ​បការៈ ឬ​សេចក្ដី​យល់​ឃើញ​ជាក់​ច្បាស់» ។ «បញ្ញាបារមី» គឺ​ជា​គុណធម៌​ដែល​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​សេចក្ដី​ពិត​អាច​កម្ចាត់​នូវ​ការ​ល្ងិត​ ល្ងង់​ ការ​ភ័ន្តច្រឡំ ឬ​ការ​សង្ស័យ ។ បុគ្គល​ណា​ដែល​អាច​ត្រួត​ត្រា កាយ វាចា និង​ចិត្ត បាន​តាម​វិន័យ​សីល​ធម៌​ទាំង​បី​ជំពូក​ខាងលើ មាន​ឈ្មោះ​ថា ជា​អ្នក​រក្សា​សីល ឬ​ជា​អ្នក​ដែល​ប្រកប​ដោយ​សីលធម៌​ប្រចាំ​ជីវិត គឺ​ជា​អ្នក​បំពេញ​សីល​បារមី ។ នេះ​គឺ​ជា​សេចក្ដី​សុខ​ពិត​ដែល​អ្នក​ប្រាជ្ញ​តែង​និយម​ស្វែង​រក​សម្រាប់​ ប្រយោជន៍​ខ្លួន​ឯង​ផង និង​សម្រាប់​សង្គម​មនុស្ស​ជាតិ​ផង ។ កាល​បើ​បុគ្គល​ណា​មួយ​មាន​សេចក្ដី​ស្ងប់​ក្នុង​ចិត្ត​ហើយ បុគ្គល​នោះ​អាច​សាង​បញ្ញា​បារមី​បាន ។ ប្រភព​នៃ​ការ​បណ្ដុះ​បញ្ញា​មាន​បី ៖

  1. បញ្ញា​អាច​កើត​ឡើង​បាន​ដោយ​ករ​ព្យាយាម​សិក្សា​រៀន​សូត្រ ស្ដាប់​ពី​សំណាក់​បណ្ឌិត សប្បុរស ។ បញ្ញា​នោះ​ឈ្មោះ​ថា «សុតមយ​បញ្ញា» គឺ​បញ្ញា​កើត​ពី​ការ​ស្ដាប់ ការ​សិក្សា​រៀន​សូត្រ ។ បញ្ញា​កើត​ឡើង​បាន​ដោយ​ករ​ខិត​ខំ​ព្យាយាម​សិក្សា​ក្បួនខ្នាត និង​ស្ដាប់​ឲ្យ​យល់​ពី​ទស្សនៈ និង​គតិ​បណ្ឌិត​របស់​គ្រូអាចារ្យ ។
  2. ការ ​បាន​ស្ដាប់​ហើយ​ធ្វើ​ទុក​ក្នុង​ចិត្ត​ដោយ​ត្រូវ​ទំនង​ត្រិះរិះ​ពិចារណា​ សព្វ​គ្រប់​ក៏​កើត​មាន​បញ្ញា​ឡើង ។ បញ្ញា​នេះ​ឈ្មោះ​ថា «ចិន្តមយ​បញ្ញា» គឺ​បញ្ញា​កើត​ពី​ការ​ត្រិះរិះ​ពិចារណា​រក​ហេតុ​ផល ។ បញ្ញា​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​បុគ្គល​យល់​ច្បាស់​ក្នុង​ចិត្ត​នូវ​បញ្ហា​អ្វី​មួយ​ដែល​ ត្រូវ​ដោះស្រាយ ។ បញ្ញា​អាច​ញ៉ាំង​បុគ្គល​ឲ្យ​យល់​ត្រូវ គិត​ត្រូវ និង​ធ្វើ​ត្រូវ ជា​គតិ​ប្រចាំ​ជីវិត ។
  3. បញ្ញា​កើត​ពី​ករា​ហ្វឹកហាត់​ចិត្ត​ឲ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អារម្មណ៍​តែ​មួយ មិន​ឲ្យ​រវើរវាយ បញ្ញា​នេះ​ឈ្មោះ​ថា «ភាវនាមយ​បញ្ញា» ។ បញ្ញា​ជា​ពន្លឺ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​បុគ្គល​ចេញ​ចាក​ផុត​ពី​ផ្លូវ​វង្វេង​ក្នុង​ លោកិយ​នេះ ។ បញ្ញា​អាច​កើន​ចម្រើន​បាន​ដោយ​បុគ្គល​ខំ​សន្សំ​កុសល​ដែល​ជា​ចំណែក​នៃ​ញាណ​ សម្បយុត្ត គឺ​ធ្វើ​នូវ​កុសល​ប្រកប​ដោយ​បញ្ញា​ជា​រឿយៗ ទើប​ជា​ឧបនិស្ស័យ​នាំ​ឲ្យ​បុគ្គល​នោះ​កើត​មក​សម្បូរ​ដោយ​បញ្ញា ។

បុគ្គល ​អ្នក​សាង​បញ្ញា គឺ​ជា​ការ​ចម្រើន​នូវ​គតិ​បណ្ឌិត​ឲ្យ​បាន​ប្រសើរ ដោយ​តែង​តែ​យក​បញ្ញា​នោះ មក​ជួយ​រំដោះ​ទុក្ខ​វេទនា​របស់​សត្វ​លោក​ទាំងពួង ។ បញ្ញា​អាច​ប្រៀប​បាន​ទៅ​នឹង​ពន្លឺ​ព្រះអាទិត្យ បើ​ព្រះអាទិត្យ​រះ​ឡើង​កាល​ណា រស្មី​នៃ​ព្រះអាទិត្យ​នោះ តែង​តែ​ញ៉ាំង​ភាព​ខ្មៅ​ងងឹត​នៃ​រាត្រី​ឲ្យ​វិនាស​អស់​ពី​លោក​នេះ​ទៅ​យ៉ាង​ណា បុគ្គល​អ្នក​មាន​បញ្ញា​តែង​តែ​បំភ្លឺ អប់រំ ណែនាំ​សត្វ​លោក​គ្រប់​គ្នា​ដែល​កំពុង​ទទួល​រង​នូវ​ភាព​ងងឹត​គឺ​អវិជ្ជ

អត្ថបទថ្មីៗ

ចំនួនអ្នកទស្សនា

ថ្ងៃនេះ​ 221 នាក់

ម្សិលមិញ 947 នាក់

សរុប 448981 នាក់